Çin’in Dolarla İmtihanı:Sarı Öküzlerden Dijital Yuana

Sarı Öküzler kavramıyla, 2018 yılında Henan Zhengzhou'da, o dönem çalıştığım Çinli bir firmadan 50 bin doları aşan hakediş ödemesi alacağım gün tanıştım…

Gelin sarı öküzler kavramı nedir ve bugün Çin neden çıldırmışçasına altın topluyor, neden kayıtları açıklamıyor ve dolardan neden kaçınıyor birlikte bakalım.

Hakediş ödemesi öncesi zaten birçok evrak, belge paylaşılmıştı ancak olağandışı bir şekilde, ofise Henan şehrinde bulunan bir devlet görevlisi çağrıldı ve bana onun onayının gerektiği söylendi. Peki borsada işlem gören bir firmanın dahi yurtdışına fatura karşılığında transfer yapamamasının nedeni neydi?

Çok basit, Çin'in dolar üzerinde hakimiyet kurmak istemesi.

1980'ler ve Sarı Öküzler

Konu aslında, Çin'in büyüme zamanlarına yani 1980'lere uzanıyor. Çin üretim yapıyor, ihracatları artıyor ancak kontrol üretende değil, o transfere aracılık eden takas aracında kalıyor, yani dolarda. Bu sebeple, dönemin Çin Hükümeti doları tek bir elde toplamayı tercih etmiş ve bu sebeple çift para sistemi ortaya çıkmıştı. Halk günlük hayatında RNB kullanıyor, ithal ürünler ve kaliteli mallar ise Döviz Sertifikası (FEC) gerektiriyordu. Bu dengesizlik kaçınılmaz olarak karaborsayı doğurdu ve devletin resmi olarak belirlediği 5 RNB = 1 Dolar olan kur, karaborsacılar yani Sarı Öküzler tarafından 10 RNB ye çekildi.

Peki neden Sarı Öküzler denmiş?

Sarı Öküzler, Çince'de Huangniu kelimesinden geliyor ve bu terim Çince'de fırsatçı anlamına geliyor... İşin ilginci hala karaborsada bilet satan, stokçuluk yapan, yasadışı vizeye aracılık eden kişilerin adı huangniu, yani sarı öküz.

Özetle, Dolar artık bir takas aracı değil bir güç sembolü haline gelmişti. Çünkü arz başkasının elinde yani Amerikan Merkez Bankası’ndaydı.

Çin devleti için asıl kırılma noktası da buydu. Sokakta, devletin dışında işleyen bir dolar piyasası oluşmuştu. Bu sadece ekonomik değil, egemenlik problemiydi. Çünkü para dolaşımı kontrol dışına çıktığında, güç de elden gidebilirdi.

Bu travma Çin’in hafızasına kazındı. Devlet, sokakta kaybettiği bu kontrolü bir daha asla kaybetmemeye karar verdi. Yıllar sonra, benim 2018’de Zhengzhou’da yaşadığım bürokrasi işte bu refleksin modern versiyonuydu. Sarı öküzler sokaktan silinmişti ama yerlerini formlar, limitler, müfettişler ve SWIFT kontrolleri almıştı. Yöntem değişmişti, korku değişmemişti.

Bir sonraki adımda ise Çin, savunmayı yeterli görmedi. Sadece doları sınırlamak değil, doların hükmünü azaltmak istedi.

İşte bugün agresif altın alımları, altın alım rezerv detaylarının gizlenmesi, ABD tahvillerinden kademeli çıkış ve dijital yuan hamlesi tam olarak bu noktada devreye giriyor.

Bugün altına ve dijital yuana yönelmenin arkasında, Çin’in bu tarihsel rahatsızlığı yatıyor....